Kuzey Makedonya ve Krallık Yugoslavyasında Türk eğitiminin en büyük temsilcilerinden biridir Abdülhakim Hikmet. 1881 yılında Gostivar’da doğmuş, ilk ve orta öğrenimini doğum yeri Gostivar’da tamamlamıştır. O, soylu ve dinî eğitimi iyi olan bir ailenin çocuğudur. Babası Gostivar müftüsü İdris Doğan, annesi ise Vrapçişte Köyünden Molla Sadık’ın kızı Hayriye Hanım’dır. Abdülhakim, biri kız beşi erkek olan altı kardeşin en büyüğüdür.
Abdülhakim’de okula ve kitaba karşı ilk ilgi öğrenimin ve okumanın değerini bilen bir baba ocağında uyanmıştır. Gostivar’ın Çarşı Cami imamı olan babası, o zamanın öğretim sistemi ve imkânlarına göre, camiye bağlı olan sıbyan okulunda okuttuğu çocukların yanında, küçük Abdülhakim’i de yetiştirmiştir. Abdülhakim, sıbyan okulunu tamamladıktan sonra, yine Gostivar’da rüşdiyeye devam etmiştir. 1896 yılında bu okuldan mezun olup o devrin birçok öğrencileri gibi, tahsiline devam etmek için İstanbul’a gitmiştir. Evinden ve memleketinden uzaklaşmaya henüz alışık olmadığı bir çağda, baba ocağından ayrılmak zorunda kalan Hikmet’in İstanbul’daki öğrencilik yılları büyük bir memleket özlemi içinde geçmiştir.
Öğretmen okulundan mezun olduktan sonra, birkaç yıl Bilecik vilâyetine bağlı olan Söğüt’te öğretmenlik yapmıştır. Daha sonra öğretmenliğe ara verip İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’ne yazılır. Ancak, ailesi maddî sıkıntılar içindedir. Çalışkan ve başarılı bir öğrencidir. İyi bir öğrenci olmasına rağmen, gençliğin verdiği heyecandan korkan babası, Gostivar’a çağırır. Bunun üzerine Hikmet üniversiteyi yarıda bırakıp eve dönmek zorunda kalmıştır. Memleketine dönerken İstanbul’da Millî Eğitim Bakanlığı’ndan aldığı bir belge ile Gostivar’a öğretmen olarak tayin edilmiştir. Hikmet, Devlet tarafından Gostivar’a tayin edilen ilk Türk öğretmeni ve genel olarak ilk öğretmen olmuştur. Öğretmenliğin ilk yıllarından hayatının sonuna kadar bu görevde zevkle ve emsalsiz bir eğitimci olarak çalışmıştır. Makedonya Türk okullarında hiçbir pedagojik ölçünün uygulanmadığı bir dönemde, o her dersini zamanının en yeni pedagoji ilkelerine göre hazırlamış ve mesleğinin örnek bir temsilcisi olmuştur. Öğretmenlik görevine başlamasından itibaren, eğitime büyük özen gösteren Hikmet, bu konuda birçok dergi süreli yayınlar okuyup, kendini iyice yetiştirmiştir. Ölümünden sonra kendi kütüphanesinde bulunan Türkçe ve Fransızca pedagojik dergiler, eğitime verdiği önemi gösterir.
Hikmet yenilik bakımından, Tanzimat devri yazarlarıyla bazı benzerlikler göstermektedir. Tanzimat yazarları nasıl insan üzerinde durup, yeni bir insan tipi yaratmaya çalışmışlarsa, Hikmet de, öğretmenin pedagojik özellikleri üzerinde durup, yeni ve milletine daha yararlı bir öğretmen kadrosu yaratmaya çalışmıştır. Çünkü, uygulamak istediği yeni eğitim ve öğretim, her şeyden önce, yeni öğretmen kadrosunu yetiştirmekle mümkün olabilirdi. Hikmet, bu gibi yeni görüşleri ileri sürerken, çevresinin ve zamanındaki öğretmenlerin görüşlerini ve eğitim seviyesini de göz önünde bulundurmuştur.
Büyük bir Türk aydını, eşsiz bir öğretmen ve pedagog olarak 40 yıl Türkçe öğretmenliği yapmıştır. Bunun yanı sıra idarecilik ve siyasetle de uğraşmıştır. Yayınladığı kitaplarından anlaşıldığı üzere , Krallık Yugoslavyası döneminde bir dönem Gostivar millet vekilliği yapmıştır. İkinci Dünya Savaşı yıllarında kısa bir süre Gostivar Belediye Başkanlığı görevinde bulunmuştur.
Sağlam bir eğitim ve din kültürüne sahip olan Hikmet, hazırladığı Türkçe kitapları yanında, biri Arap harfleriyle, diğeri Lâtin harfleriyle (1946) olmak üzere iki Arnavutça alfabe hazırlamıştır. Bu çabasıyla Arnavut eğitimine de büyük katkıda bulunmuştur. 1911 yılında İstanbul’daki öğrencilik günlerinden tanıdığı Sabri Cemil Bey’in daveti üzerine, aşağı yukarı dört ay kadar Üsküp Darülmuallimi’inde Arnavutça dersleri okutmuştur.
Batı Makedonya’da Balkan Savaşlarından sonra kısmen çalışan Türk okullarının İkinci Dünya Savaşı arifesinden itibaren Arnavut rejimi tarafından tamamen kapatılıp ve 1951 ’e kadar bütün öğretimin Arnavutça yapılması dolayısıyla, Abdülhakim Hikmet öğretmenlik görevini Arnavut dili üzerine devam ettirmiştir. Son olarak, Makedonya Kültür ve Bilim Bakanlığı’nın isteği üzerine, Gostivar kentinin kısa tarihçesini yazmıştır. Son görevi orta okul müdürlüğü olan Abdülhakim, 1955 yılında Gostivar’da hayata veda etmiştir. Çocukları Garip, Nehim, Nefize, Kemâl ve Fadıl’dır. Mezarı, Gostivar’ın eski kabristanındadır.
Abdülhakim Hikmet’in eğitim alanındaki çalışmaları genel olarak maddî koşulların ağır ve öğretmen kadrolarının son derece yetersiz olduğu İki Dünya Savaşı döneminde geçmiştir. Henüz hayatta olan öğrencileri ve kendisini hatırlayan yaşlı Gostivarlılar onun; titiz, giyimine son derece dikkatli, eşsiz bir öğretmen ve büyük bir Türk aydını olduğunu bildirmekteler.
Abdülhakim Hikmet’in uzun süren meslek hayatında yazdığı çok sayıda eserlerinden en değerlileri kuşkusuz ki ana diliyle Türkçe olarak yazdığı okul kitaplarıdır. Bunlar arasında, Balkan Savaşlarından önce yazdığı ‘Sabah Yıldızı Yahut Musavver Osmanlı Elifbası’ ile Birinci Dünya Savaşından sonra yayımladığı ‘l-IV Kısım Türkçe Dersleri’ ve ‘l-III Kısım Din Dersleri’ külliyatları Makedonya’daki Türk eğitimi açısından ayrı bir değer taşır.
Abdülhakim Hikmet Doğan’ın kim olduğunu Kuzey Makedonya’daki Türk sivil toplum kuruluşlarından biri olan ADEKSAM’ın resmi sayfasından alıntıladığımız metnimizin devamında kuruluşun adına ait açılımın Abdülhakim Hikmet Doğan’ın adını içerdiğini belirtmek isteriz.
Ekim 1997 yılında Gostivar’da kurulan ADEKSAM kent aydınının, esnafının ve hayır severlerinin maddi ve manevi destekleriyle kurulmuştur. ADEKSAM, Kuzey Makedonya Türk sivil toplum teşkilatları içinde kurulmuş ilk merkez niteliğinin taşımaktadır. Buna istinaden, Makedonya genelinde: tarih, kültür, sosyoloji, halk bilimi gibi geniş bir yelpazede Türklerin eğitimini, kültürünü, sanat ve ananelerinin bekası alanındaki hacmini geliştirmek ve yaygınlaştırmak için faaliyet gösteren en kapsamlı kuruluş statüsüne sahiptir. Makedonya’da yaşayan Türk toplumunun ihtiyaçlarını tespit ederek, bu ihtiyaçların giderilmesi yönünde faaliyetler düzenleyen ASEKSAM’ı daha yakından tanımak için resmi web sitesini ziyaret edebilir, faaliyetlerine katkıda bulunabilirsiniz.
