Balkanlar’ın dağ köylerindeki sandıkların kapağı açıldığında sadece eski kumaşlar değildir görülen; asırların biriktirdiği kederler, sevinçler, dualar ve umutlar da gün ışığıyla buluşur. Kuzey Makedonya’nın Merkez Jupa bölgesine bağlı bir Türk köyü olan Novak’ta sandıklar tam da bu türdendir.
Atalarımın göçtüğü ve akrabalarımın yaşamını sürdürdüğü Kocacik’ın hemen üst tarafında yer alan Novak’ta ziyaret ettiğim, iletişim içinde bulunduğum ve hısım akrabalarımız yaşadığı bir yerleşim yeri. Ortak hafızamızın kalbinin attığı yerlerden biri olan Novak nesilden nesile aktarılan el işlemelerinin de adresi.
Bu zengin mirastan hareketle hayata geçirilen ‘Dokuma Kimliği – Jupa’dan Dünyaya’ adlı proje kapsamında hazırlanan ve Novak köyünün geleneksel gelin başı motiflerinden ilham alan özel duvar halısı, düzenlenen bir buluşmayla ilk kez sanatseverlerin beğenisine sunuldu.
Projenin fikir mimarı ve tasarımcısı Yana Acevska, yaklaşık bir yıldır Merkez Jupa’lı yedi hünerli kadınla çalışarak bu esere hayat verdi. Novak köyünün geleneksel gelin kıyafetlerini ve gelinin yüzüne tek tek işlenen sembolik motifleri çağdaş bir dokuma tasarımına dönüştüren Acevska; yapay zekâ ve hız çağında el emeğinin, köklerin ve kültürel hafızanın paha biçilemez bir değer taşıdığını bir kez daha hatırlattı.
İsviçre Hükümeti destekli ve Hartefakt Fonu tarafından uygulanan ‘Kültür İçin Kalkınma’ programı çatısı altında hayat bulan projeye Radika DE Derneği öncülük etti. Dernek temsilcisi Fadriya Mustafoska ve Şube Başkanı Benazi Şemovska, bölge kadınlarının yalnızca ev içinde değil; sanatta, üretimde ve ekonomik hayatta da ne kadar güçlü bir potansiyele sahip olduğunu vurguladılar. 2023 yılı Nisan ayında RUBAKAD-Rumeli Balkan Kadınlar Derneği İstanbul Şubesi ile Ata Lisesi Kütüphanesinin Yenilenmesi Açılış Töreni vesilesiyle bir araya geldiğimiz ve o günden bu yana iletişimimizi sürdürdüğümüz Benazi Şemovska, o dönem Türkiye’den birlikte gittiğimiz 50 kişilik heyetimize de bölgenin kültürel zenginliğini yansıtan özel bir sergi hazırlamıştı. Bugün yine bölge kadınının kültürel birikiminin tanıtımında onun ön saflarda yer alması, yürüttüğü çalışmaların kararlılığını ve istikrarını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Novak köyünden dernek üyesi Mübera Sidi’nin; serginin gördüğü yoğun ilginin kadınların üretme hevesine ve köklerine sahip çıkma azmine en büyük motivasyon kaynağı olduğunu dile getirdiği günde kültürel hafıza dokumada olduğu kadar damaklarda da yaşatıldı. Etkinlikte konuklara ikram edilen geleneksel lezzetler, Balkan ruhunu sofraya taşıdı:
Isırgan otlu ve cevizli pita (kopriva pitesi)
Geleneksel peynirli kol pitesi
Altın sarısı mısır ekmeği
Çıtır çıtır Rumeli pişisi (lokumçe)
Ağızları tatlandıran mis kokulu un helvası
Bu lezzetlerin paylaşıldığı buluşmada mutluluk veren bir diğer gelişme ise koleksiyonun önümüzdeki günlerde Debre ve Üsküp’e, ardından da uluslararası platformlara taşınacak olmasıydı.
Sandıklardan çıkıp birer sanat eserine dönüşen bu motiflerin Balkan kadınlarının üretkenliğini tüm dünyaya anlatacak olması beni oldukça gururlandırdı. Kadınlarımızın emeğini ve ata yadigârı motiflerimizi geleceğe taşıyan bu kıymetli projeyi destekliyorum.
Necla Dursun
2 Yorum. Yeni Yorum
Bu güzel yorumunuz için teşekkür ederiz İpek Hanım.
Rumeli ve Balkan kadınlarının köklü dayanışma kültürünü, bitmek bilmeyen üretkenliğini ve emeğini sayfamıza taşımak büyük bir mutluluk. RUBAKAD çatısı altında ortaya konulan ilham verici çalışmaların, azmin ve emeğin daha geniş kitlelere ulaşmasın aracılık etmek çok kıymetli.
Sevgi ve saygılarımızla,
Sevgili Necla hanım böylesi değerli bir projeye sayfanızda yer vermeniz ve Rubakad kadınlarının da çalışmalarından söz etmeniz takdire şayan.Biz Rumeli ve Balkan kadınlarının üretkenliği ve çalışkanlığını çok güzel anlatmışsınız kaleminize yüreğinize sağlık.Böyle güzel nice çalışmaların devam etmesi temennisiyle